|
|
 İsmet
İNÖNÜ |
 |
|
İsmet İnönü (1884 - 1973)
1884 yılında İzmir'de doğdu. İlk ve orta
öğrenimini Sivas' ta tamamladıktan sonra Mühendishane
İdadisini (Askerî Lise) bitirdi. 1903 yılında Kara Harp
Okulu'ndan, 1906 yılında Harp Akademisi' nden mezun olarak,
ordunun çeşitli kademelerinde görev yaptı. 1910-1913 yılları
arasında Yemen İsyanı'nın bastırılması harekâtına katıldı. Bu
ve bundan önceki görevlerinde hudut problemleri ve asilerle
yapılan anlaşmalarda başarılı hizmetleri ve meslekî
özellikleriyle dikkati çekti.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Kafkas
Cephesi'nde Kolordu Komutanı olarak Atatürk'ün emrinde çalıştı
ve öğrencilik yıllarından beri devam eden dostlukları ile
devletin geleceği hakkında ortak fikirleri gelişti. Suriye
Cephesi'nde savaştı; Millî Mücadele sırasında Atatürk'ün en
yakın silâh arkadaşı olarak çalıştı. Edirne milletvekilliği ve
bakanlık yaptı. Albay İsmet Bey, mebusluk ve bakanlık da
uhdesinde kalarak Garp Cephesi Komutanlığı'na getirildi. 25
Ekim 1920'den sonra Batı Cephesi Komutanı olarak Çerkez Ethem
isyanını bastırdı. Birinci ve İkinci İnönü Savaşlarını
yönetti. Tuğgeneral rütbesine yükseldi.
Sakarya Meydan Savaşı ve Büyük Taarruz'dan
sonra kazanılan zafer üzerine Mudanya Mütarekesi'nde Büyük
Millet Meclisi'ni temsil etti. Lozan Barış Konferansı'na
Dışişleri Bakanı ve Türk heyeti başkanı olarak katıldı. 24
Temmuz 1923'te Lozan Andlaşması'nı imzaladı. Cumhuriyetin
ilânından sonra 1923-1924 yıllarında ilk hükûmette Başbakan
olarak görev aldı, 1924-1937 yılları arasında bu görevini
sürdürdü.
İnönü, Atatürk İnkılâplarının
gerçekleşmesinde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin sağlam temeller
üzerine oturtulmasında Atatürk'ün en yakın mesai arkadaşıydı.
Atatürk'ün ölümünden sonra, 1938 yılında, TBMM tarafından
Türkiye'nin ikinci Cumhurbaşkanı olarak seçildi. İkinci Dünya
Savaşı sırasında Türkiye'yi savaş felâketinin dışında tutmayı
başardı. Savaştan sonra çok partili siyasî rejime geçilmesine
büyük destek oldu. 1950 yılında, yapılan seçimleri
kaybettikten sonra, 1960 yılına kadar Ana Muhalefet Partisi
Başkanı olarak siyasî yaşamını sürdürdü. 27 Mayıs harekâtından
sonra Kurucu Meclis üyeliğine seçildi ve 10 Kasım 1961
tarihinde Başbakanlığa atandı. 1965 yılında bu görevden
ayrıldıktan sonra milletvekili olarak siyasî yaşamına devam
etti.
1972'de Parti Genel Başkanlığı ve
milletvekilliğinden istifa ederek; ölünceye kadar (25 Aralık
1973) Anayasa gereğince Cumhuriyet Senatosu tabiî üyeliği
görevinde bulundu.
| 
